Stelkampsveld van start met nieuwe procesorganisatie

Waar zijn we?

Natura 2000-gebied 60: Stelkampsveld.
Stelkampsveld is aangewezen onder de habitatrichtlijn en beslaat ongeveer 102 hectare. Het ligt in de Achterhoek, ten zuiden van de Borculose Weg tussen Barchem en Borculo. Aangrenzend ligt  het landgoed Beekvliet. Stelkampsveld is een fraai voorbeeld van het zogenaamde kampenlandschap, een kleinschalige afwisseling van essen, graslanden, heides met vennen, houtwallen en bosjes, omringd door kleine ingerichte kavels. Bijzonder is dat er kalkrijk kwelwater vanuit de richting van Duitsland ondergronds dit gebied instroomt. Waar het basenrijke grondwater uittreedt in de blauwgraslanden, treedt begroeiing van kalkmoerassen op. Verder vind je in dit gebied droge heiden, natte heiden, heischrale graslanden en basenminnende blauwgraslanden naar venbegroeiingen. Karakteristiek voor het omliggende gebied is de alom aanwezig landbouw. Er zit tevens één melkveebedrijf midden in dit Natura 2000-gebied.

Waar hebben we het over?

Om het gebied heen zitten zo’n 40 landbouwbedrijven die vanwege de externe werking van stikstof en water direct en indirecte gevolgen ondervinden van het Natura 2000-beleid. Daarom wordt ook gekeken op welke wijze de landbouw een duurzame plaats in het gebied kan behouden.

Met wie spreken we?

Lex Hemelaar (Provincie Gelderland) en Rick Roelofs (Ministerie van LNV, DRZ Oost). Lex is sinds 2008 vanuit zijn functie van gebiedsontwikkelaar bij Bureau Achterhoek en Liemers (onderdeel van de Provincie Gelderland) verantwoordelijk voor natuurontwikkeling, verdrogingbestrijding en landbouwstructuurverbetering. Hij organiseert het gebiedsproces waarin alle partijen vertegenwoordigd zijn en hij is secretaris van de stuurgroep. Het gebiedsproces omvat een groter gebied en is onderdeel van het Provinciale Meerjarenprogramma (PMJP) Vitaal Gelderland. Natura 2000 is ingebed in dit gebiedsproces. 
Rick is aanspreekpunt voor Natura 2000 in Gelderland. Hij zit nu driekwart jaar bij de stuurgroep, probeert helderheid te verschaffen omtrent het Natura 2000-proces en geeft LNV een gezicht.

Wat is een mooi voorbeeld van een uitdaging in dit gebied?

Er is een nieuwe procesorganisatie Stelkampsveld in het leven geroepen om het Natura 2000-proces vlot te trekken. De Provincie Gelderland kwam met dit voorstel omdat de voortgang in het Natura 2000-proces belemmerd werd door stroef overleg. Met name de spanning tussen natuurontwikkeling en het perspectief voor de landbouw was duidelijk voelbaar. Na evaluatie sessies met alle partijen, werden de drie doelen (natuurontwikkeling, verdroging en landbouwstructuurverbetering) onderschreven door de nieuwe procesorganisatie. Voor de boeren is het lastig in het gebied maar er wordt nu vooral gekeken naar de kansen.

Hoe is de uitdaging aangegaan?

Er is een nieuwe procesorganisatie samengesteld die bestaat uit LTO, Staatsbosbeheer, Waterschap Rijn en IJssel, gemeenten Lochem en Berkelland, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer, Belangengroep Boer en Burger in Beekvliet-Stelkampsveld (4B/S), Vereniging Contact Barchem, Gelderse Milieu Federatie (GMF) en adviseurs van DLG, LNV en de provincie. Dinsdag 13 april 2010 was de officiële aftrap van de nieuwe stuurgroep.

Wat is er gelukt?

In 2009 is er al met één bedrijf met gronden grenzend aan het Natura 2000-gebied overeenstemming bereikt over verplaatsing.
In het najaar 2010 gaat men verhuizen. Er is echter meer nodig om alle doelen te bereiken. Er is een grondstrategieplan gemaakt dat aangeeft dat nog enkele bedrijven uitgeplaatst moeten worden om ruimte te creëren voor de natuur én de landbouw. Pas dan kunnen de instandhoudingsdoelen worden bereikt en kan een schaalvergroting en betere verkaveling voor de landbouw worden gerealiseerd. Een bedrijfsverplaatsing is een ingrijpend en vaak emotioneel geladen traject. In veel gevallen hebben boeren daar generaties lang hun bedrijf uitgeoefend. Dat laat je niet zomaar achter je. Aan de andere kant kan het ook nieuwe kansen bieden op een duurzame toekomst. Als boeren het ook vanuit dat perspectief kunnen bekijken dan lukt het vaak wel om tot een oplossing te komen.

Wat moet er nog opgelost worden? 

Elke boer zou zich op de eigen situatie moeten bezinnen gezien het beleid wat er ligt. Omdat er veel landbouw in deze streek is, is een apart traject met de boeren ingeslagen. Door de provincie is gevraagd wat de boeren nu willen en daaruit wordt een landbouwagenda opgesteld. Het is daarom een breder traject geworden; een boer overweegt bijvoorbeeld nu om schaapherder te worden. Een ander denkt erover om  zonnepanelen voor duurzame energie te instaleren. Het gaat hier dus om verbreding. Al deze oplossingen zitten nog in de onderzoekende fase.

De gouden tip

Laat de overheden genoeg geld beschikbaar stellen om hier tot uitvoering te komen. Als er voldoende gecompenseerd wordt (geld + verkaveling) dan kan er op een integrale wijze aan doelrealisatie worden gewerkt. Dit kan ook gerealiseerd worden aangezien Provinciale Staten op 28 april 2010 besloten hebben meer middelen beschikbaar te stellen zodat in de loop van mei 2010 de aankooppauze opgeheven kan worden. Je kunt tevens veel bereiken door te communiceren met de belanghebbenden en vooral goed te luisteren en integraal naar een gebied te kijken.