Praat met elkaar en blijf lachen

Waar zijn we?

Natura 2000-gebied 134: Regte Heide en Riels Laag.
Het Natura 2000-gebied Regte Heide en Riels Laag  ligt in de provincie Noord-Brabant en behoort tot het grondgebied van de gemeente Goirle en tot het landschap “Hogere Zandgronden”. Dit Natura 2000-gebied ligt ten zuidoosten van Riel richting de Belgische grens. Stichting Brabants Landschap is, afgezien van een aantal kleine percelen die in particulier eigendom zijn, eigenaar van het grootste gedeelte van het gebied. De westelijke zijde valt in het beheersgebied van waterschap Brabantse Delta, het oostelijke gedeelte in het beheersgebied waterschap De Dommel. Het gebied Regte Heide & Riels Laag ligt tussen de beken Oude Leij en Poppelsche Leij waarvan de laatste buiten de begrenzing valt. Het gebied is te verdelen in beekdalen en het daarbuiten gelegen licht golvende dekzandlandschap waarin hier en daar lage duingebiedjes voorkomen. Het gebied bestaat uit droge en vochtige heide, moerassige laagten, zure en zwakgebufferde vennen en loof- en naaldbossen. Het Natura 2000-gebied beslaat een oppervlakte van circa 540 ha. Er komen o.a. tapuiten, klapeksters en gentiaanklokjes voor. Bijzonder zijn de grafheuvels die in het gebied liggen. In het landschap van de Regte Heide zijn deze historisch grafheuvels opvallend aanwezig. Ze werden in 1980 (voor de tweede maal) gerestaureerd waarbij rondom ook de oorspronkelijk aanwezige paalkransen werden hersteld.  

"Bijzonder zijn de grafheuvels die in het gebied liggen.

In het landschap van de Regte Heide zijn deze historisch grafheuvels opvallend aanwezig.

Ze werden in 1980 (voor de tweede maal) gerestaureerd waarbij rondom ook de oorspronkelijk aanwezige paalkransen werden hersteld."

Waar hebben we het over?

In de meeste Natura 2000-gebieden in Brabant is verdroging het meest voorkomende waterprobleem. Dat is voor Regte Heide en Riels Laag helaas niet anders. Zowel de natuur als een aantal boeren heeft last van lage grondwaterstand. Deze lage grondwaterstand is gevolg van onder meer beregening, drinkwaterwinning, oppervlaktewaterpeilbeheer en drainage. Hier is echter wel wat aan te doen.

Met wie spreken we?

We spreken met Bas van Andel (provincie Noord-Brabant), sinds twee jaar projectleider van onder andere het beheerplan Regte Heide en Riels Laag.

Wat is een voorbeeld van een uitdaging binnen dit gebied?

Door het grote verdrogingprobleem en de oplossing die hiervoor aangedragen moest worden is uiteindelijk besloten om een kloostersessie te beleggen. In een ontspannen, informele sfeer is er voor gekozen om met verschillende partijen om de tafel te gaan zitten. Dit waren onder anderen de voornaamste deskundigen uit de ambtelijke adviesgroep, Brabant water, de boerenvertegenwoordiging, de terreinbeheerder, hydrologen en vertegenwoordigers uit de recreatiesfeer. Onder auspiciën van voormalig burgemeester Will de Laat is deze sessie in goede banen geleid. De kloostersessie werd in het voorjaar van 2009 (letterlijk) in een voormalig klooster gehouden aan de rand van dit prachtige Natura 2000-gebied. Belangrijk was dat het hydrologisch rapport werd besproken en dat iedereen gedurende de dag aan het woord kwam. Hierdoor konden  alle partijen achter de oplossingen staan.

Hoe is de uitdaging aangegaan?

De meeste projectleiders hebben gevoel voor  zowel boeren als de natuur. Dit heeft natuurlijk zijn voordelen. Als projectleider kun je je dan verplaatsen in de boer maar ook de passie voor de natuur laten gelden. Uiteindelijk komt het erop neer dat je het samen moet doen. In dit geval is dat gebeurd en ook zeer zeker geslaagd.

Wat is er gelukt?

Er is een maatregelenpakket afgesproken waarover iedereen het eens is. Drinkwaterwinning is in eerste instantie op het huidige feitelijke onttrekkingniveau gefixeerd. Van de ene beek wordt het peil  opgehoogd zonder dat de boeren daar last van krijgen. Er wordt  straks –ook ten gunste van boeren- meer water vastgehouden in agrarisch gebied op de helling door middel van maatwerk. De terreinbeheerder, Brabants landschap, heeft een aantal greppels dichtgemaakt. Het aangrenzende  gebied aan de oostkant, richting de andere beek,  had al een zogenaamde “groene” bestemming. Dit houdt in dat het onderdeel is van de EHS en behoort tot de Natte Natuurparels. Er wordt veel in samenspraak met  de reconstructie-mensen  en het waterschap gedaan in dit gebied. Zo zullen de golfbaan en een tweetal boeren die daar aan de oostkant zitten naar een andere plek verhuizen. Ook is Onno Hoes, gedeputeerde van Noord-Brabant, langs geweest bij een aantal boeren en heeft hij met hen om de tafel gezeten. De bereidheid van de boeren om te vertrekken is aanwezig. Daaraan hebben de reconstructiemensen een mooie bijdrage geleverd. Als ook de economische gebruiker er tevreden mee is dan is het project geslaagd.

Wat moet er nog worden opgelost?

Er zit nog een boer aan de oostkant van het gebied. De bedoeling is om de beek daar weer te laten meanderen. De eigendomssituatie  rondom is in beweging doordat er, zoals gezegd,  twee boeren weggaan. De boer die er nog zit mag er uiteindelijk geen last van ondervinden. Het gaat hier in het gebied dus om beekherstel, grondaankoop EHS en de Poppelsche Leij (maar dit zit niet binnen het Natura 2000-gebied). De zogenaamde vergietwerking  in het gebied (dit houdt in dat er water wegsijpelt uit het gebied) is dan opgelost, ook aan de oostkant van het dit gebied.

De recreatie in de vorm van wandelen en fietsen in dit gebied levert weinig problemen op. 

Er zit wel een probleem bij actievere recreatie in de vorm van modelvliegen, hondentrainen etc. De modelzweefvliegclub bijvoorbeeld, veroorzaakt in  het broedseizoen van vogels een probleem door de silhouetvorming van de vliegtuigjes en het betreden van kwetsbaar gebied bij het ophalen van vliegtuigjes. Het gebied zou er qua broedvogel-geschiktheid voor typische heide-habitat-vogelsoorten als de klapekster en tapuit  op vooruitgaan als intensievere vormen zouden uitplaatsen; dan zou die recreatie ook minder beperkt worden in verband met Flora-Faunawetgeving die verstoring van broedende vogels sowieso al verbiedt.

Het gebied zou er ook bij gebaat zijn als meer hei “bijgezaaid” zou kunnen worden. Als buffer, bij onverhoopt tegenvallende resultaten van het grondwaterpeilherstelbeleid en zelfs om de hei verder te ontwikkelen. Dit is slechts beperkt realiseerbaar.

De gouden tip?

Bas Van Andel somt moeiteloos een rijtje tips op:

• Laat een onpartijdig persoon aanhaken bij het beheerplanproces; in dit geval was dat de onpartijdige ex-burgemeester als voorzitter van de kloostersessie.
• Probeer een projectleider te vinden die zowel met de boeren als de burger kan praten maar ook affiniteit heeft met natuur.
• Zorg voor goede basisvoorwaarden in de provincie door boeren, waterschappen, terreinbeheerders etc. op generiek niveau basisafspraken te laten maken en daarbij genoeg  ruimte te laten bieden aan het lokale gebiedsproces om er pragmatisch uit te komen.
• Praat met elkaar.  Hou eventueel een kloostersessie zonder eindtijd waar ieder alles mag zeggen, maar waar de deur pas weer open gaat als er consensus is.
• Betrek de gedeputeerde vòòrdat de hakken in het zand staan.
• Werk met menselijke maat. Betrek je reconstructiemensen, zorg dat je goed samenwerkt (déjuridificeert, win win-situaties creëert) en tenslotte: blijf lachen!
  Waar je met elkaar kunt lachen, kun je op een gegeven moment ook zaken doen door geven en nemen, zonder natuurbelang tekort te doen!