Natura 2000 als katalysator

Waar zijn we?

Natura 2000-gebied 128: Brabantse Wal.
Het Natura 2000-gebied is een gebied waarin via Europese regelgeving zowel vogels als planten beschermd zijn. Het Natura 2000-gebied Brabantse Wal ligt in de provincie Noord-Brabant en behoort tot het grondgebied van de gemeenten Bergen op Zoom, Roosendaal en Woensdrecht. Het wordt in het noorden begrensd door de bebouwing van Woensdrecht, in het noordoosten begrensd door de A58, in het zuidoosten en zuiden door België waarbij in het oosten de Belgische Kalmthoutse Heide een grens vormt.

De Brabantse Wal bestaat uit diverse gebieden die op het grensgebied van het
Brabantse hogere zandlandschap en de Zeeuwse kleilandschap van de delta liggen. 

Bijzonder? "De wal waaraan de Brabantse Wal zijn naam dankt is ingesleten door de Schelde en zorgt voor een hoogteverschil dat kan oplopen tot wel 25 meter."

Op de Brabantse wal komen meerdere stuifzandgebieden voor, behalve relatief
recente stuifduinen betreft het hier ook veel oudere rivierduinen, die zijn ontstaan aan
het einde van de laatste ijstijd. 
Het is één van de vijf gebieden in Nederland waar het habitattype zwak gebufferd ven voorkomt. Daarnaast komt er ook vochtige heide en stuifzand voor. Verder kunnen we onder meer de kamsalamander en geoorde fuut hier aantreffen. Brabantse Wal behoort tot een van de vijf belangrijkste broedgebieden voor de wespendief, nachtzwaluw, zwarte specht en boomleeuwerik.

foto Melchert Meijer zu Schlochtern

Waar hebben we het over?

Hoe kunnen we de verdroging van de Brabantse Wal aanpakken? Al jaren is er discussie in het gebied over de aanpak van de verdroging. Het effect van de wateronttrekking uit dit gebied voor onder andere de drinkwatervoorziening is een groot probleem. Ook het onttrekken van water voor het besproeien van grond en het uitspoelen van mest naar het grondwater vormt een bedreiging voor de natuurdoelen in dit gebied.

Met wie spreken we?

Gisela de Leeuw (Provincie Noord-Brabant), projectleider beheerplan Brabantse Wal .
Gisela is sinds 2008 projectleider voor de Brabantse Wal. Zij is ook projectcoördinator voor de andere acht Natura 2000-gebieden in Brabant waar de provincie Noord-Brabant voortouwnemer, of eerst verantwoordelijk is.

Wat is een mooi voorbeeld van een uitdaging in dit gebied?

 De Brabantse Wal is een Natura 2000-gebied dat al geruime tijd verdroogt. De provincie Noord-Brabant is voortouwnemer van het Natura 2000-beheerplan opstellen om de biodiversiteit te behouden en te herstellen. Om de verdroging effectief aan te kunnen pakken, moet er een einde komen aan een jarenlange discussie over de gewenste aanpak te gen de verdroging.

Een peilmeter in het verdroogde ven 'de Groote Meer' - foto Niels Gilissen

Hoe is de uitdaging aangegaan?

De Brabantse Wal is een zogenaamd ‘sense of urgency’ gebied. Dat betekent dat in dit gebied snel iets moet gebeuren om te voorkomen dat de daar aanwezige natuur onherstelbaar beschadigd raakt.

Dit geldt vooral voor ‘de Groote Meer’ in Ossendrecht. Dit ven waar jaren geleden nog geschaatst werd ligt nu volledig droog. Daarom is versneld begonnen met nemen van maatregelen. Het waterbedrijf Evides en andere partijen hebben afspraken met elkaar gemaakt om de wateronttrekking te reduceren en de waterkwaliteit te verbeteren. Ook is er afgesproken om landbouwgrond om te vormen naar natuur. Dit betekent minder beregening en minder uitspoeling van mest naar het grondwater. Daarnaast worden de natuurlijke waterlopen hersteld. Zo blijft het grondwater langer in het gebied.

Wat is er gelukt?

Op 10 november 2009 zijn hiervoor twee convenanten getekend. Gedeputeerde Onno Hoes (Gedeputeerde van de provincie Noord Brabant), waterbedrijf Evides, waterschap Brabantse Delta, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, de gemeente Woensdrecht en de ZLTO hebben deze convenanten ondertekend. De ondertekening was het resultaat van een half jaar intensief overleg met de betrokken partijen uit het gebied volgens de methode van belangenmanagement (Mutual Gains Approach). Bij deze aanpak gaat het niet om het bereiken van een oplossing die door de meerderheid van partijen gesteund wordt, maar het gaat er om, om met elkaar tot een oplossing te komen die voor alle partijen aanvaardbaar is. Door Natura 2000 is men met alle partijen om de tafel gaan zitten om ook te kijken naar landbouw, recreatie en economie en niet specifiek naar maar één van deze factoren. Het naar aanleiding van deze aanpak bereikte convenant, beschrijft een oplossing die met oog voor ieders belangen een kwaliteitsverbetering voor de natuur in het gebied mogelijk maakt.
Een bijzondere aanpak, want vooruitlopend op het definitieve beheerplan worden al maatregelen in het gebied getroffen.

foto: BN de Stem

Wat moet er nog opgelost worden?

De cruciale factor is de afstemming in een goede grensoverschrijdende aanpak. Grenzend aan de Brabantse Wal ligt het Vlaamse Natura 2000 gebied De Zoom-Kalmthoutse Heide. Het implementeren van de Natura 2000-opdracht wordt door beide landen op een andere wijze ingevuld. Daarom is constructief overleg en verdere samenwerking essentieel om de gestelde Natura 2000 doelen aan beide zijden van de grens te behalen.
Een ander aandachtspunt is dat de komende twee jaar flink wordt ingezet op monitoring van de maatregelen uit de ondertekende convenanten. Hierdoor moet inzicht ontstaan in de effecten van het huidige gebruik in het gebied en de ingezette maatregelen.

De gouden tip

Vogels en watersystemen storen zich niet aan landsgrenzen. Daarom zou één integraal  beheerplan voor zowel het Nederlandse gebied de Brabantse Wal als het Belgische deel van De  Zoom-Kalmthoutse Heide een pré zijn voor aangrenzende internationale gebieden.